18px

Bức Tranh Mất Góc Ở Bảo Tàng Cũ · Chương 01 · 2026-11-27 · 898 chữ · 5 phút đọc

Mảnh lụa thiếu dưới ánh đèn cực tím

Tác giả: Phạm Quốc Bảo · Bản gốc 100% · Tự động lưu tiến độ đọc

Phòng phục chế của Bảo tàng Mỹ thuật Đông Thành nằm ở cuối dãy hành lang tầng hai, nơi cửa sổ kính cao nhìn thẳng ra tán xà cừ cổ thụ trên phố Phan Huy Chú. Bảy giờ rưỡi sáng, Đỗ Gia Khánh đã kéo rèm chắn sáng, bật chiếc đèn bàn có kính lúp phóng đại và trải bức tranh lụa mang tên Chiều Bến Sông Hồng lên mặt bàn bọc nỉ trắng. Bức tranh được vẽ năm 1962, nằm trong kho kín suốt hơn bốn mươi năm trước khi ban giám đốc quyết định đưa ra trưng bày nhân dịp kỷ niệm sáu mươi năm thành lập bảo tàng.

Ở góc nhìn bình thường, tác phẩm chỉ có vài vết ố vàng do độ ẩm và một khoảng khuyết nhỏ chừng bằng bao diêm ở góc dưới bên phải, chỗ đáng lẽ phải có chữ ký và triện đỏ của họa sĩ. Hồ sơ kiểm kê năm 1995 ghi ngắn gọn hai chữ: rách mép. Nhiều người đi qua kho lưu trữ đều mặc định đám mối mọt hay một lần di chuyển bất cẩn hồi thập niên tám mươi đã làm hỏng phần lụa ấy. Nhưng Gia Khánh làm nghề phục chế tám năm nay, anh biết sợi tơ tằm bị mục tự nhiên không bao giờ đứt theo một đường thẳng tắp như kẻ thước.

Anh đeo găng tay cotton trắng, tắt đèn trần rồi bật ống đèn cực tím cầm tay quét chậm dọc theo mép tranh. Dưới thứ ánh sáng tím lạnh, các lớp bồi giấy dó phía sau hiện lên rõ mồn một. Quả nhiên, đường cắt ở góc dưới bên phải cực kỳ sắc gọn, góc vuông gần như hoàn hảo, được thực hiện bằng một lưỡi dao trổ mảnh đặt sát mép lụa. Điều khiến Khánh khựng lại không chỉ là vết cắt. Ngay trên lớp giấy bồi nằm sát phía dưới khoảng khuyết, dưới lớp hồ tinh bột đã ngả nâu, hiện mờ mờ một dãy ký tự viết bằng bút chì kim: K4-84-B.

"Anh Khánh ơi, em mang hồ sơ gốc của bức Chiều Bến Sông Hồng sang rồi ạ." Tiếng gõ cửa nhẹ vang lên, rồi Vũ Ngọc Hân bước vào với một cặp bìa cứng buộc dây vải đã sờn mép. Cô là thủ thư phụ trách kho tài liệu giấy của bảo tàng, mới về làm hai năm nhưng thuộc lòng vị trí từng giá hồ sơ cũ.

Khánh không rời mắt khỏi ống kính, chỉ ra hiệu cho cô bước lại gần bàn. "Em nhìn vào góc này giúp anh. Hồ sơ năm 1995 nói góc tranh bị rách do ẩm mốc, đúng không?"

Ngọc Hân cúi xuống sát mặt bàn, đôi lông mày mảnh hơi nhíu lại khi thấy đường cắt sắc như kẻ chỉ. "Vết này đâu phải rách tự nhiên. Ai đó đã cắt rời phần chữ ký ra khỏi bức lụa. Mà khoan, hàng chữ dưới lớp giấy bồi kia là mã giá lưu trữ cũ của bảo tàng mình trước năm 1990."

Khánh gật đầu, tắt đèn cực tím rồi bật lại đèn vàng dịu để bảo vệ bề mặt màu khoáng. Anh lấy máy ảnh macro chụp kỹ vết cắt và dãy ký tự K4-84-B ở nhiều góc nghiêng khác nhau. Theo quy trình cũ, ký hiệu K4 chỉ kho số bốn nằm dưới tầng bán hầm, 84 là năm tiếp nhận hoặc kiểm kê 1984, còn chữ B thường dùng để đánh dấu phụ lục kèm theo hiện vật. Thế nhưng trong xấp giấy Ngọc Hân vừa mang sang, trang kiểm kê năm 1984 hoàn toàn không có mặt.

"Trang lưu trữ năm 1984 đâu rồi em?" Khánh lật giở từng tờ giấy đánh máy đã ngả màu rơm. Từ biên bản tiếp nhận năm 1968, hồ sơ nhảy thẳng sang lần tổng kiểm kê năm 1995, trống đúng một khoảng hai mươi bảy năm.

Ngọc Hân mở cuốn sổ mục lục dày cộp cô luôn kẹp dưới nách, ngón tay lướt nhanh dọc cột năm tháng. "Hồi tháng trước khi sắp xếp lại kho bán hầm, em có thấy hai thùng gỗ đựng phiếu viết tay từ thời bao cấp vẫn chưa được số hóa. Bác Đạt trước khi nghỉ hưu dặn giữ nguyên vị trí vì giấy quá giòn. Nếu có phiếu K4-84-B, chắc chắn nó vẫn nằm dưới đó."

Bên ngoài hành lang, tiếng chuông điểm chín giờ từ chiếc đồng hồ quả lắc ở sảnh chính ngân vang trầm ấm. Khánh đặt chiếc kính lúp xuống bàn, nhìn lại bức tranh lụa vẽ bến sông chiều phủ sương bảng lảng. Trong ánh sáng ban ngày, đường nét của người họa sĩ quá cố mềm mại đến nao lòng, duy chỉ có khoảng trống nhỏ ở góc tranh giống như một câu nói bị ngắt ngang giữa chừng.

"Chiều nay em rảnh không, Hân?" Khánh hỏi, giọng nhỏ nhưng dứt khoát. "Trước khi báo cáo sửa chữa lên hội đồng, anh muốn biết vì sao ai đó hồi năm 1984 lại cắt riêng chữ ký của bức tranh này rồi cẩn thận giấu mã kho ngay dưới lớp giấy bồi."

Ngọc Hân khép cặp hồ sơ, khẽ mỉm cười: "Em giữ chìa khóa kho bán hầm đây rồi. Ăn trưa xong, mình xuống đó luôn."